Ertuğrul İbrahim Kizilkaya

ÖZET İnsan yaşamının karmaşık gerçekliğini kavrayabilmek doğrultusunda felsefe ve bilimin nihai cevaplar getiremediği, ancak bu doğrultuda ilginç kavramlar üretilmiş olduğu iddia edilebilir. Bu açıdan ele alındığında, " Zeitgeist " kavramı insan yaşamı üzerinde zamansal boyutun etkilerini ortaya koymaya yönelik bir gayrettir. Ancak, söz konusu kavramı bir determinizm örneği olarak da eleştirmek mümkündür. Bu nedenle, Michel Foucault tarafından kavramsallaştırılan " tarihsel a priori " kavramı, özellikle belirli bir dönemde karşımıza çıkan episteme'nin nasıl biçimlendirildiğine dair bir yaklaşım olarak dikkat çekicidir. Foucault, söz konusu kavramı arkeoloji ve soykütüğü yaklaşımları kapsamında benimsemiş; geleneksel yaklaşımların peşine düştüğü köken arayışlarını ve insanın özüne dair tipolojileri eleştirirken kullanmıştır. Foucault'nun eserlerini toplumsal, kurumsal ve tarihsel değişkenleri sorunsallaştırma ve her mümkün insani deneyimin tekilliği üzerinde düşünme girişimleri olarak okumak yerinde olacaktır. Dolayısıyla bu makalenin amacı, Foucault'nun özgün metodolojisi bağlamında, belirli bir çağda mümkün olan bilgilerin koşulu anlamında tarihsel a priori kavramını irdelemektir. ABSTRACT Philosophy and science failed to bring the ultimate answers in order to understand the complex reality of human life, but interesting concepts are produced in this direction. Considered in this respect, the " Zeitgeist " concept is an effort to reveal the temporal effects on human life. However, it is possible to criticize the concept as an example of determinism. Therefore, the concept of " historical a priori " conceptualized by Michel Foucault is remarkable as an approach to the shaping of the episteme emerging at a particular time. Foucault adopted this concept in the context of his archeology and genealogy approaches; and used to criticize the traditional approaches' quest for the origins of and the typologies about man's essence. It will be appropriate to read Foucault's work as an attempt to problematize social, institutional, and historical variables and to think about the singularity of every possible human experience. In the context of Foucault's original methodology, the aim of this article is, to examine the concept of the historical a priori in the sense of the possible knowledge in a particular age.

Özet Klasik iktisatçıların aksine devletin kaynak dağılımında etkinlik, tam istihdam, kalkınma ve gelir dağılımında adaletin sağlanması gibi konularda etkin rol oynaması gerektiğini öne süren ve iktisadi liberalizm anlayışının 1929 yılında aldığı yaraya deva bulan John M. Keynes'in; refah devleti yak-laşımının kuramsal temellerinin oluşumundaki katkısı göz ardı edilemez. Ne var ki; makroekonomik politikalarla yöneten ve talep odaklı Keynesci Refah Devleti anlayışı, 1970'li yıllarda patlak veren stagflasyon olgusu ile çıkmaza girmiş, yerini Bob Jessop'un kurguladığı bir tipoloji olan ekonomik açıdan rekabetçi, teknolojik düzeyde inovasyonları yapabilen ve sözleşme hukukunda esnek Schum-peterci Rekabet Devleti'nin yükselişine bırakmıştır. Debates on the Transformation of Welfare State to Competition State Abstract Contrary to Classical economists, John M. Keynes, who designed the economic policies to heal the economic downturn that was experienced in 1929, advocates the active role of government in the process of efficient resource distribution, full employment, development, equality in income distribution and in this respect he becomes the person who paves the theoretical background of the welfare state approach. However, Bob Jessop's economically competitive, technologically innovative and contractually flexible Schumpeterian workfare state supersedes the macroeconomic policy oriented Keynesian welfare state that was deadlocked by stagflation problem of 1970's.

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler açısından özellikle doğrudan yabancı sermayenin ülkemize ne kadar çok gelirse o ölçüde kalkınma hızımız ve dolayısıyla büyüme hızımız artacaktır. Esas itibariyle baktığımızda Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde yurtiçi tasarruf meyli oldukça düşüktür. Gelişebilmek, kalkınabilmek için büyüme hızımızı belli bir düzeyin altında tutmamak gerekir. Onun için bizdeki kaynak yetersizliğini dışarıdan karşılama gereksinimi önemli bir yere sahiptir. Kaldı ki, doğrudan yabancı sermaye sadece teknoloji transferi yapmakla kalmıyor istihdamın artırılması noktasında da ülke ekonomisine katkıda bulunduğunu söyleyebiliriz. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları, portföy yatırımlarına göre çok daha önemli ve portföy yatırımlarından doğan spekülatif hareketlerin ülke ekonomisine verdiği olumsuz etkilerden uzak olması sebebiyle önemlidir. Ayrıca, belirtmek gerekir ki, ülkemize gelen doğrudan yabancı sermayenin hangi alanlara geldiği ve ne ölçüde katma değer yaratmasının yansıra yüksek teknolojiye dayalı olup olmaması da ayrı bir önem taşımaktadır. Abstract In terms of developing countries like Turkey, the more the direct foreign capital comes to the country, the higher the speed of development and therefore the higher the growth rate. In principle, the rate of domestic savings is lower in developing countries such as Turkey. In order to be able to economic development, growth rate must reach a certain level. Thus, the need to compensate the insufficiency of resources is important. Moreover, we can say that foreign direct investment does not only transfer technology but also contributes to the economy of the country at the point of increasing employment. Foreign direct investment is more important than portfolio investments and is important because speculative movements arising from portfolio investments are far from the negative impacts on the economy of the country. It is also important to note that the extent to which direct foreign capital and in what extent it creates added value depends on whether it is based on high technology or not.

Bu çalışmada, pozitif iktisadın güncel sorunlar karşısında yetersiz kalması ve bu bağlamda formalizme yönelişi olgusunu iktisadın özüne ilişkin değişimde aramak amaçlanmaktadır. Gerçekliği anlama misyonu ile yola çıkmış olan iktisat, günümüzde gerçekliği kurgulamaya çalışmaktadır. Bu kapsamda Foucault ve Agamben'in kullandıkları dispozitif kavramı ve iktisadın bir dispozitif olmasına dair fikirleri aydınlatıcı olacaktır. Foucault iktisadi analizin ve homo economicus'un özneyi tasvir eden bir tipolojiden, bireyi özneleştiren bir dispozitife dönüşümünü sorunsallaştırmakta; Agamben ise dispozitif kavramının soykütüksel analizini yaparken, oikonomia'nın iktidar ilişkilerinin kapsamında değerlendirilebileceğini irdelemektedir. İktisadın bir dispozitif olarak kabul edilmesi halinde, tüm zaman ve mekanlarda geçerli evrensel bir gerçeklik olduğu iddiası sarsılacak, zamanın ve mekanın yönetimiyle ilgili olduğu ortaya çıkacaktır. Abstract This study aims to search, in the transformation of the economics'essence, the phenomenon of the orientation towards formalism in the context of the inadequacy of positive economics in front of current problems. Economics, which set out the mission of understanding the reality, today aims to construct it. In this context, Foucault's and Agamben's ideas on dispositif and economics as a dispositif will be illuminating. While Foucault problematizes the economic analysis and the transformation of the homo economicus from a typology portraying the subject to a dispositif subjectifying the individual; Agamben asserted that oikonomia was always in the scope of power relations. If we accept economics as a dispositif, the claim that economics is a universal truth which is valid through time and space will be shaken, and will be related to the government of time and space.

The global financial crisis of 2008 severely affected all the countries in
the world and Turkey is not an exception. The Central Bank of the Republic
of Turkey (CBRT) implemented new policy tools in response to the
risks emerging after the financial crisis. These unconventional monetary
tools are liquidity management through interest rate corridor, reserve requirements
policy and reserve options mechanism.

Developed countries experienced serious difficulties after the global financial crisis and used an excessive monetary easing strategy. Due to the decoupling, developing countries recorded high growth rates through raising capital inflows. In this new era, there is an effort to replace the price stability and the inflation targeting regime with a new monetary policy sensitive to financial stability. Also the central bank headed an unorthodox monetary policy in Turkey. The new monetary policy includes new tools such as interest rate corridor and reserve options mechanism. This paper examines this unorthodox monetary policy aiming to sustain macroeconomic stability taking into account the financial stability.
Küresel Finansal Kriz Sonrası Türkiye'de Ortadoks Olmayan Para Politikası Öz: Küresel finansal kriz ertesinde gelişmiş ülkeler ciddi zorluklar yaşadılar ve aşırı parasal genişleme stratejisini kullandılar. Ayrışma bağlamında, gelişmekte olan ülkeler artan sermaye hareketleri sayesinde yüksek büyüme oranlarına ulaştılar. Bu yeni dönemde, fiyat istikrarı ve enflasyon hedeflemesi rejimini finansal istikrara duyarlı yeni bir para politikası ile ikame etme çabası görüldü. Türkiye'de de merkez bankası ortodoks olmayan bir para politikasına yöneldi. Yeni para politikası faiz oranı koridoru ve rezerv opsiyon mekanizması gibi yeni araçları içermektedir. Bu çalışma finansal istikrarı dikkate alarak makroekonomik istikrarı korumayı amaçlayan ortodoks olmayan para politikasını ele almaktadır.

Modern science producing highly abstracted knowledge were increasingly directed to a mathematical formalism. From this point of view, social scien-ces in general and economics in particular should be considered as a tech-nique that establishes models about human life. According to Martin Hei-degger's definition of scientific activities using the method of thematization has left the function of thinking. While attempting to solve the complex reality of human life, part of the human mind's potential is left to think about goals. Naturally, a technique that measures, calculates, and optimizes must not be neglected as a necessary tool. However, it is also indispensable that man has to think about the potential to be free and to establish a world be-yond the world of necessities.

The relationship between the behavior of economic man and psychology is increasingly being discussed in contemporary economic debates. The concept of spiritus animalis seen in the ancient times’ approach could also be evaluated as a human characteristic in this direction. Although mainstream economics does not regard human beings as a rational being, economists such as Keynes, Veblen and Schumpeter have focused on specific approaches to human behavior. In this context, it can be argued that economics does not need more formalism and must be establihed stronger ties with philosophy.

Maddi zenginliğin yükseldiği dönemin epistemesi olarak iktisat bilimi insanın vizyonunu genişletmiş, ancak diğer taraftan da insana dair bilgiyi bir kalıba dökmeye yönelmiştir. Günümüzde giderek formalizme esir olmuş bir iktisadın ve insanın özü olduğu yönündeki iddiayla ortaya konulan homo economicus tipolojisinin eksik kalan boyutlarının tartışılması kaçınılmazdır.
Bu kapsamda philosophia’nın oikonomos’tan üstün olduğu boyutlara dair örnekler ele alınmaya çalışılmıştır. Nitekim Kant’ın düşüncesindeki dinginlik ve doyum arayan insan, Nietzsche’nin tanımlamasıyla açlık çeken ve körleşen insan, Weber’in işaret ettiği ruh ve yürek yoksunu son insan, Hegel’de biçimsiz bir buhar gibi yitip giden insan ve Foucault’nun kum görüntüsü gibi silinen insan teşhisleri insana dair görkemli tespitler olarak iktisadın vizyonuna katılmalıdır. İnsana dair bu felsefi tartışmaların iktisat düşüncesine vereceği canlılığa duyulan ihtiyaç ortadadır.

Yerleşik iktisat teorisinin somut hayatın sorunları karşısında kendi dünyasına kapanması, insanların giderek hedonist ve miyop bir davranış kalıbına sürüklenmesi, küreselleşme sürecinde insana verilen değerin azaldığına dair algılamanın yaygınlaşması bir dönüm noktasına doğru ilerlemekte olduğumuzun işaretleri olarak değerlendirilebilir. Bu seyirde bizi özgürlük, güven, adalet ve umutla buluşturabilecek yetkin kaptanlara ihtiyacımız olduğu ortadadır. İşte Schumpeter'in, kendi düşünce dünyalarından yola çıkarak bizlere ulaşan bu kaptanların arasında dikkat çekici bir isim olacağına şüphe yoktur.